Facebook icon
  • Panorama miasta Białystok, widok z lotu ptaka, z lewej strony znajduje się Pałac Branickich na środku Katedra Białostocka Kościół Farny

Szlak Bojar

Dzielnica Bojary jest bezcennym świadectwem historii Białegostoku. Nadzwyczaj ciekawy jest jej układ urbanistyczny, w którym część obecnych ulic stanowi pozostałość dawnych szlaków komunikacyjnych. Jedna z nich, Skorupska, której jedynie fragment zachował się do dziś, w latach 1569 – 1795 pokrywała się z granicą Wielkiego Księstwa Litewskiego i Korony.

Bojary są jedną z najstarszych dzielnic Białegostoku. Ich nazwa wywodzi się od określenia ludności, która od XV wieku osiedlała się na tym terenie. Bojarowie w Wielkim Księstwie Litewskim byli stanem pośrednim pomiędzy szlachtą a włościanami. Wyróżniano pośród nich trzy kategorie: bojarów pancernych, zobowiązanych do służby wojskowej, putnych, „którzy z listami starostów i dzierżawic naszych jeżdżą” i turemnych, pełniących służbę przy zamkach. Niewiele wiadomo o początkach tej białostockiej osady. Kartografowie i historycy odczytują jej układ przestrzenny z porównania planów i map, które dla tego terenu sporządzane były od XVIII wieku. W 1749 roku Jan Klemens Branicki, lokując „Nowe Miasto”, włączył w granice Białegostoku część Bojar. Był to pas ziemi, ciągnący się wzdłuż dzisiejszej ulicy Warszawskiej. Kolejne rozszerzenia granic miasta przeprowadzone zostały w latach 1877 i 1897. W ich wyniku całe Bojary, położone pomiędzy ulicami Warszawską, Sienkiewicza, Skorupską i torami kolei poleskiej, włączone zostały w przestrzeń miejską.

Dzielnica ta jest bezcennym świadectwem historii Białegostoku. Nadzwyczaj ciekawy jest jej układ urbanistyczny, w którym część obecnych ulic jest pozostałością dawnych szlaków komunikacyjnych. Jedna z nich, Skorupska, której jedynie fragment zachował się do dziś, w latach 1569 – 1795 pokrywała się z granicą Wielkiego Księstwa Litewskiego i Korony. Ulica Kraszewskiego, której początków możemy doszukiwać się w 1514 roku, była historycznym traktem wiodącym do bazyliańskiego klasztoru w Supraślu. Ulica Gliniana to droga prowadząca przez dawne wyrobiska powstałe po wydobyciu surowca do produkcji cegieł. Innym świadectwem historii, dziś
szczątkowo zachowanym, jest układ parceli. Odczytać z niego można było zarówno gęstość zaludnienia jak też zajęcia i powinności zamieszkujących tu ludzi.

Zabudowa tej dzielnicy przez całe dziesięciolecia nie wzbudzała należytego szacunku wśród konserwatorów, architektów i władz miejskich. Nie dostrzegali oni kulturowego nawarstwienia, które miało swe odbicie w istniejących tu budynkach. Była to zabudowa, która powstawała od drugiej połowy XIX wieku, przeważnie parterowe, drewniane domy nie mające jednak nic wspólnego z zabudową wiejską. Od końca XIX wieku i w okresie międzywojennym, wzniesiono na Bojarach nieliczne w której w 1915 roku powstała pierwsza polska szkoła. Z kolei przy ulicy Modlińskiej zburzono dawną siedzibę Towarzystwa Dobroczynnego „Żłobek”, założonego w 1902 roku. Działania
te te w wyraźny sposób zmieniły oblicze Bojar, które wcześniej sprawiały wrażenie przemyślanej kompozycji. Zataczająca łagodny łuk ulica Staszica obramowana była czterema innymi ulicami: Skorupską, Piasta, Słonimską i Kraszewskiego. Gęsta zabudowa przetkana była rozległymi ogrodami. Największe znajdowały się przy Staszica, między Szczyglą a Dobrą oraz pomiędzy Kraszewskiego i Sobieskiego. Poddając się urokowi Bojar Maria Dąbrowska w 1924 roku pisała: „ileż to razy przynosiliśmy i rozpowszechniali wiadomości o angielskich przedmieściach ogrodowych”. Dalej, porównując je właśnie do Bojar, zachwycała się ich „wonnym cieniem zieleni”. Pisała, że
„kręte, półkoliste uliczki tej dzielnicy mają w swych zarysach nie wyrozumowany, a głęboko uzasadniony sens. Wszystkie ulice w maluśkich, szarych opłotkach, wszystkie pod cieniem poważnych drzew. Za płotkami wichrzy się bujna czupryna sadów – i na czarnych gałęziach pąki jaśnieją jak światełka”.

  • cat19.10.2020 22:02

    Wiktorii 6/1

    Budynek przy ulicy Wiktorii 6/1

    W budynku przy Wiktorii 6/1 znajdowało się zakonspirowane mieszkanie, w którym kilkakrotnie w 1905 r. przebywał Józef Piłsudski.

  • cat19.10.2020 22:00

    Ogrodowa 27

    Budynek przy ulicy Ogrodowej 27

    Przed wojną ul. Ogrodowa nosiła nazwę Peowiaków, na cześć członków Polskiej Organizacji Wojskowej, powstałej w sierpniu 1914 r. w Warszawie z inicjatywy J. Piłsudskiego.

  • cat19.10.2020 21:59

    Pałacowa 3/1

    Budynek przy ulicy Pałacowej 3/1

    Willa ta wybudowana została w 1937 r. według projektu inż. Szymona Pappe. Należała do właściciela garbarni Chackiela Bekkera.

  • cat19.10.2020 21:58

    Pałacowa 3

    Budynek przy ulicy Pałacowej 3

    Budynek ten powstał w latach 1911-1913. Od 1913 r. mieściło się w nim Żydowskie Gimnazjum Żeńskie Zinaidy Chwolesowej, zamknięte w 1915 r.

  • cat19.10.2020 21:57

    Pałacowa 2/1

    Budynek III Liceum Ogólnokształcącego im. K. K. Baczyńskiego

    Gmach ten powstał w 1928 r. Do 1939 r. w budynku mieściła się Publiczna Szkoła Powszechna nr 1 im. J. Słowackiego, której wieloletnim kierownikiem był Michał Motoszko (1893-1952) – jeden z najwybitniejszych białostockich pedagogów i działaczy oświatowych.

  • cat19.10.2020 21:56

    Starobojarska 3

    W nieistniejącym już budynku pod tym adresem mieszkał Wincenty Hermanowski (1875–1947) – prezydent Białegostoku w latach 1928-1932, który swoją młodość spędził na zesłaniu.

  • cat19.10.2020 21:55

    Starobojarska 13

    Budynek przy ulicy Starobojarskiej 13

    Budynek przy Starobojarskiej 13 zaprojektowany został w 1928 r. przez białostockiego arch. inż. Szymona Pappe.

  • cat19.10.2020 21:54

    Starobojarska 24

    Starobojarska 24

    Pod tym adresem znajdował się charakterystyczny, uwieczniony na wydanej ok. 1910 r. pocztówce, drewniany budynek.

  • cat19.10.2020 21:54

    Starobojarska 30

    Dom przy ulicy Starobojarskiej 30

    W tym miejscu stał dom, w którym mieszkał Bolesław Szymański (1878 - ?) – prezydent Białegostoku w latach 1919–1927.

  • cat19.10.2020 21:53

    Kraszewskiego 13

    Kamienica przy ulicy Kraszewskiego 13

    Pod tym adresem do końca XX w. stała piętrowa murowana kamienica, będąca własnością Władysława Ostrowskiego, w której mieściła się pierwsza polska szkoła powszechna z wykładowym językiem polskim, otwarta 6 listopada 1915 r.

Mapa szlaku Bojar

Do góry