1) Łapy
Nazwa Łapy jest pochodzenia mazowieckiego i pierwotnie oznaczała przydomek rodu, który założył osadę nad Narwią. Legenda wiąże powstanie miasta Łapy ze szlachcicem Łappą herbu Lubicz, który osiadł tutaj w czasie kolonizacji mazowieckiej w XV wieku.
Warto zobaczyć:
- Muzeum LO Łapy – archeologia, etnografia, numizmatyka, militaria, archiwum szklanych negatywów, kroniki i pamiętniki
- Mała Galeria DK w Łapach - prace artystów profesjonalnych i amatorów, wystawy pokonkursowe
- rynek miasta
- wieża ciśnień w zespole dworca kolejowego z początku XX w.
- miasta kolejarskie: Osse i Wygwizdowo
- kościół św. św. Piotra i Pawła – murowany, neobarokowy z lat 1918-27. Został zaprojektowany przez arch. Kazimierza Skórewicza (autora m.in. gmachu Sejmu).
2) Płonka Kościelna
Pierwsze wzmianki o wsi pochodzą z roku 1203, z dokumentu wystawionego przez księcia Konrada Mazowieckiego. Obecnie Płonka Kościelna znana jest z cudownego obrazu i źródełka, do których od ponad 300 lat przybywają pielgrzymi. Wielu doznało tu licznych łask, co udowodnione jest w aktach parafialnych. W archiwum znajdują się protokoły z 915 cudownymi łaskami uzdrowień z lat 1673-1785. Być może wśród przybywających tu pielgrzymów był także sam król Jan III Sobieski.
Warto zobaczyć:
- zespół Kościoła Parafialnego pod wezwaniem św. Michała Archanioła w Płonce Kościelnej
- cudowne źródełko nieopodal kościoła
- zabytkowy cmentarz przykościelny w Płonce Kościelnej
- pomnik Jana III Sobieskiego
3) Bokiny
Pierwsze wzmianki o miejscowości położonej nad Narwią pochodzą z 1529 r., a w XIX w. funkcjonowała jako „wieś przy dworze”. Warto zobaczyć kościół katolicki Najświętszego Serca Jezusowego. Przez Bokiny przepływają spływy kajakowe Narwią, w sezonie letnim czynne jest tu schronisko młodzieżowe w szkole.
4) Uhowo
Pierwsze udokumentowane wzmianki pochodzą z 1445 roku. Wtedy to król Aleksander Jagiellończyk czynił nadania ziemskie, podarował też "folwark zwany Uhowo, składający się z dwóch wsiów, Bojary i Uhowo".
Warto zobaczyć:
- Zespół Kościoła Parafialnego pod wezwaniem św. Wojciecha
- Galeria Narwiańska w Wiejskim Domu Kultury – wystawa, m.in. „Chata rybaka”
5) Suraż
Gród warowny nad Narwią powstał w XI w. W 1445 r. otrzymał prawa miejskie od Wielkiego Księcia Litewskiego Kazimierza Jagiellończyka.
Warto zobaczyć:
- kościół z roku 1873
- grodzisko wczesnośredniowieczne "Góra królowej Bony"
- kirkut żydowski z 1865 roku
- układ miejski z XV wieku z dwoma rynkami
- pomnik powstańców z 1863 roku na ul. Zakościelnej
- prywatne Muzeum Archeologiczne W. Litwińczuka
- wczesnośredniowieczną Osadę Słowiańską „Nawia”
- festyn Grodzisko - coroczny festyn średniowieczny "Grodzisko" odbywa się w ostatnią niedzielę czerwca. Podczas festynu można obejrzeć pokazy walk rycerskich, konkursy i koncerty muzyki dawnej. Swoje znaleziska prezentują archeolodzy.
6) Zawyki
Pierwsze pisane wzmianki o wsi Zawyki (Zawojiki) pochodzą z 1558 r. Nazwa prawdopodobnie pochodzi od rzeki Narew, która w tym miejscu silnie meandruje. Zawyki zasłynęły jako wieś, w której rozgrywa się aukcja „Konopielki” autorstwa Podlasianina Edwarda Redlińskiego. 19.12.2009 r. został on laureatem nagrody Literackiej im. Franciszka Karpińskiego. Warto zobaczyć grodzisko wczesnośredniowieczne "Ostrówek" oraz cmentarz unicki z XVII w z kaplicą cmentarną Imienia Maryi z II poł. XVIII w.
7) Hodyszewo – Sanktuarium Matki Bożej Pojednania
Pierwsza historyczna wzmianka o Hodyszewie pochodzi z 1529 r. nazywając Hodyszewo "wsią królewską".
"Najstarsze podania głoszą, że okazją do zbudowania kościoła było zjawienie się obrazu Matki Bożej w lesie na lipie. Lud spostrzegłszy obraz na drzewie, zabrał go i umieścił w kapliczce, w Kiewłakach (sąsiednia wioska - przypis własny), lecz obraz znikł wkrótce i powtórnie ukazał się na tej samej lipie. Okoliczna ludność uznała to za znak, że Matka Boska chce pozostać na miejscu zjawienia się. Obraz pozostawiono, wybudowano kapliczkę, w której umieszczono Obraz Matki Bożej. Według niepotwierdzonych danych, od tej pory w miejscu zjawienia się Obrazu, wypływa źródło krystalicznie czystej wody, której wielu przypisuje właściwości uzdrawiające. Obraz (ikona) Matki Bożej Hodyszewskiej został namalowany (napisany) na drewnie przez nieznanego artystę, prawdopodobnie w XVII w. Przedstawiona jest na nim Madonna z Dzieciątkiem w lewym ręku.
8) Brańsk
Nazwa miasta pochodzi od rzeki Bronka. W pobliżu miasta znajdują się stanowiska kultury amfor kulistych - kultury z okresu neolitu (lata 3100-2600 p.n.e.).
W X/XI w. istniał w Brańsku gród obronny w miejscu zwanym dzisiaj Zamczyskiem.
Warto zobaczyć:
- układ przestrzenny (1493-XVIII w.)
- kościół parafialny pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP, 1859-1862
- dzwonnica z 1863 r.
- drewniana, filialna cerkiew prawosławna św. Symeona Słupnika
- cmentarz żydowski
- grodzisko z XI wieku
- drewniane koszary carskie z lat 1875-1890
Warto zajrzeć do „Karczmy Upita” z regionalnymi potrawami.
