Białystok od początków do XVIII wieku.

Nasze miasto leży na obszarze, gdzie od zawsze mieszały się wpływy kultury polskiej i ruskiej.
Sam Białystok oraz Bojary - dziś dzielnica miasta, wówczas zaś samodzielna wieś - od czasu Unii Lubelskiej wchodziły w skład Korony. Z kolei inne okoliczne wsie, które z czasem stały się częścią miasta - Dojlidy, Pietrasze, Wygoda - były częścią Wielkiego Księstwa Litewskiego. Wiązało się to z różnicami w prawodawstwie, a nawet systemie miar, wag i walut, funkcjonującym na sąsiadujących terenach. Stan ten obowiązywał aż do trzeciego rozbioru Polski w 1795 roku.

XVIII wiek to okres, kiedy dwór Jana Klemensa Branickiego w Białymstoku korzystał w pełni ze zdobyczy kultury europejskiej. Wtedy to tworzyli w Białymstoku najznamienitsi polscy i europejscy ludzie sztuki - malarze, architekci, poeci. W 1748 r. w mieście powstał jeden z pierwszych na ziemiach polskich teatr – Komedialnia. Instytucja miała własną orkiestrę, balet, a w przedstawieniach operowych występowali sławni artyści z Wiednia, Wenecji i Rzymu. Braniccy wykazywali dużą otwartość względem żydowskiego osadnictwa; wiązało się to z chęcią pozyskania wykwalifikowanych rzemieślników, niezależnie od ich wyznania. Żydzi otrzymali od Jana Klemensa Branickiego plac, na którym w 1718 roku wznieśli pierwszą w mieście synagogę.

Pod koniec XVIII wieku liczba ludności Białegostoku wynosiła około 6200 osób, z czego aż 1900 osób było wyznania mojżeszowego. Poza nimi w Białymstoku żyło przeszło 150 prawosławnych i około 30 unitów. Pozostali mieszkańcy wyznawali religię rzymskokatolicką.